第六章 分离变量法

基本假设:解可以表示为各变量函数的乘积: $$u(x, t) = X(x)T(t)$$

或对于高维:$u(x, y, z, t) = X(x)Y(y)Z(z)T(t)$

基本步骤: 1. 假设分离变量形式代入PDE 2. 分离得到各变量的常微分方程 3. 结合边界条件求解特征值问题 4. 叠加得到一般解 5. 利用初始条件确定系数

问题:$u_t = a^2 u_{xx}$,$0 < x < L$,$t > 0$

边界条件:$u(0,t) = u(L,t) = 0$

初始条件:$u(x,0) = \varphi(x)$

求解过程

设 $u = X(x)T(t)$,代入得: $$X T' = a^2 X'' T \Rightarrow \frac{T'}{a^2 T} = \frac{X''}{X} = -\lambda$$

得到两个ODE:

  1. $X'' + \lambda X = 0$,$X(0) = X(L) = 0$
  2. $T' + a^2\lambda T = 0$

特征值问题

由边界条件,$\lambda_n = \left(\frac{n\pi}{L}\right)^2$,$X_n(x) = \sin\frac{n\pi x}{L}$,$n = 1, 2, 3, \ldots$

时间部分:$T_n(t) = e^{-a^2\lambda_n t} = e^{-\left(\frac{n\pi a}{L}\right)^2 t}$

一般解: $$u(x,t) = \sum_{n=1}^\infty c_n e^{-\left(\frac{n\pi a}{L}\right)^2 t}\sin\frac{n\pi x}{L}$$

确定系数: $$c_n = \frac{2}{L}\int_0^L \varphi(x)\sin\frac{n\pi x}{L}dx$$

问题:$u_{tt} = a^2 u_{xx}$,$u(0,t) = u(L,t) = 0$

初始条件:$u(x,0) = \varphi(x)$,$u_t(x,0) = \psi(x)$

特征值:与热方程相同,$\lambda_n = \left(\frac{n\pi}{L}\right)^2$

时间方程:$T'' + a^2\lambda_n T = 0$

解:$T_n(t) = A_n\cos\frac{n\pi a t}{L} + B_n\sin\frac{n\pi a t}{L}$

一般解: $$u(x,t) = \sum_{n=1}^\infty \left(A_n\cos\frac{n\pi a t}{L} + B_n\sin\frac{n\pi a t}{L}\right)\sin\frac{n\pi x}{L}$$

系数: $$A_n = \frac{2}{L}\int_0^L \varphi(x)\sin\frac{n\pi x}{L}dx$$ $$B_n = \frac{2}{n\pi a}\int_0^L \psi(x)\sin\frac{n\pi x}{L}dx$$

问题:$u_{xx} + u_{yy} = 0$,$0 < x < a$,$0 < y < b$

边界条件:$u(0,y) = u(a,y) = 0$,$u(x,0) = 0$,$u(x,b) = f(x)$

分离变量:设 $u = X(x)Y(y)$

$$\frac{X''}{X} = -\frac{Y''}{Y} = -\lambda$$

$x$方向特征值:$\lambda_n = \left(\frac{n\pi}{a}\right)^2$,$X_n = \sin\frac{n\pi x}{a}$

$Y$的方程:$Y'' - \lambda_n Y = 0$,解为 $Y_n = A_n\cosh\frac{n\pi y}{a} + B_n\sinh\frac{n\pi y}{a}$

由 $Y(0) = 0$ 得 $A_n = 0$,故: $$u(x,y) = \sum_{n=1}^\infty B_n\sinh\frac{n\pi y}{a}\sin\frac{n\pi x}{a}$$

由 $u(x,b) = f(x)$: $$B_n = \frac{2}{a\sinh\frac{n\pi b}{a}}\int_0^a f(x)\sin\frac{n\pi x}{a}dx$$

极坐标:$u_{rr} + \frac{1}{r}u_r + \frac{1}{r^2}u_{\theta\theta} = 0$

分离变量:设 $u = R(r)\Theta(\theta)$

$$\frac{r^2 R'' + rR'}{R} = -\frac{\Theta''}{\Theta} = \lambda$$

角向方程:$\Theta'' + \lambda\Theta = 0$,周期条件 $\Theta(\theta + 2\pi) = \Theta(\theta)$

特征值:$\lambda_n = n^2$,$n = 0, 1, 2, \ldots$

特征函数:$\Theta_n = A_n\cos n\theta + B_n\sin n\theta$

径向方程(Euler方程):$r^2R'' + rR' - n^2R = 0$

解:$R_0 = C_0 + D_0\ln r$,$R_n = C_n r^n + D_n r^{-n}$($n \geq 1$)

有界性要求 $D_n = 0$($n \geq 0$)。

Poisson公式: $$u(r,\theta) = \frac{a^2-r^2}{2\pi}\int_0^{2\pi}\frac{f(\varphi)}{a^2-2ar\cos(\theta-\varphi)+r^2}d\varphi$$

6.6.1 非齐次方程

方法:特征函数展开(Fourier方法)

设 $u(x,t) = \sum_n T_n(t)X_n(x)$,$f(x,t) = \sum_n f_n(t)X_n(x)$

对每个模态得到ODE:$T_n'(t) + a^2\lambda_n T_n = f_n(t)$

6.6.2 非齐次边界条件

方法:引入辅助函数化为齐次

例如:$u(0,t) = g(t)$,$u(L,t) = h(t)$

令 $v = u - \left[g(t) + \frac{x}{L}(h(t)-g(t))\right]$

习题6.1:用分离变量法求解 $u_t = u_{xx}$,$u(0,t) = u(\pi,t) = 0$,$u(x,0) = \sin x + 2\sin 3x$。

习题6.2:求解 $u_{tt} = u_{xx}$,$u(0,t) = u(\pi,t) = 0$,$u(x,0) = x(\pi-x)$,$u_t(x,0) = 0$。

习题6.3:求解矩形区域上的Laplace方程,边界条件为 $u(0,y) = u(a,y) = u(x,0) = 0$,$u(x,b) = \sin\frac{\pi x}{a}$。

习题6.4:用分离变量法求解圆环 $a < r < b$ 上的Laplace方程,边界条件 $u(a,\theta) = 0$,$u(b,\theta) = \sin\theta$。

习题6.5:求解非齐次热方程 $u_t = u_{xx} + x$,边界条件 $u(0,t) = u(1,t) = 0$,初始条件 $u(x,0) = 0$。

习题6.6:证明分离变量法得到的解在 $t > 0$ 时是光滑的(热方程情形)。

该主题尚不存在

您访问的页面并不存在。如果允许,您可以使用创建该页面按钮来创建它。

  • 偏微分方程/分离变量法.txt
  • 最后更改: 2026/02/19 17:46
  • 张叶安