差别
这里会显示出您选择的修订版和当前版本之间的差别。
| 两侧同时换到之前的修订记录 前一修订版 后一修订版 | 前一修订版 | ||
| 数学分析:实数与极限 [2026/02/18 19:45] – 移除 - 外部编辑 (未知日期) 127.0.0.1 | 数学分析:实数与极限 [2026/02/18 20:19] (当前版本) – [1.1.3 实数的完备性] 张叶安 | ||
|---|---|---|---|
| 行 1: | 行 1: | ||
| + | ====== 第一章 实数与极限 ====== | ||
| + | |||
| + | ===== 1.1 实数理论 ===== | ||
| + | |||
| + | ==== 1.1.1 实数的引入 ==== | ||
| + | |||
| + | 为什么要研究实数? | ||
| + | |||
| + | **有理数的定义:** | ||
| + | 形如 $\frac{p}{q}$ 的数称为**有理数**,其中 $p, q$ 为整数且 $q \neq 0$。所有有理数组成的集合记为 $\mathbb{Q}$。 | ||
| + | |||
| + | 有理数可以表示为有限小数或无限循环小数。有理数集对加、减、乘、除(除数不为零)四则运算封闭。 | ||
| + | |||
| + | **有理数的局限性:** | ||
| + | 有理数集合 $\mathbb{Q}$ 虽然对四则运算封闭,但存在" | ||
| + | |||
| + | 假设 $\sqrt{2} = \frac{p}{q}$,其中 $p, q$ 为互质的整数。则 $p^2 = 2q^2$,故 $p^2$ 只能是偶数,奇数的平方为奇数,从而 $p$ 是偶数。设 $p = 2k$,则 $4k^2 = 2q^2$,即 $q^2 = 2k^2$,故 $q$ 也是偶数。这与 $p, q$ 互质矛盾! | ||
| + | |||
| + | 因此,仅靠有理数无法描述数轴上所有的点,需要引入无理数,形成完整的实数系统。 | ||
| + | |||
| + | ==== 1.1.2 戴德金分割 ==== | ||
| + | |||
| + | **定义 1.1(戴德金分割)** | ||
| + | 将有理数集 $\mathbb{Q}$ 分成两个非空子集 $A$ 和 $B$,满足: | ||
| + | |||
| + | 1. $A \cup B = \mathbb{Q}$,$A \cap B = \emptyset$ | ||
| + | |||
| + | 2. 对任意 $a \in A, b \in B$,都有 $a < b$ | ||
| + | |||
| + | 这样的 $(A, B)$ 称为一个**戴德金分割**。 | ||
| + | |||
| + | **三种情况:** | ||
| + | - **类型一**:$A$ 有最大元,$B$ 无最小元(对应有理数) | ||
| + | - **类型二**:$A$ 无最大元,$B$ 有最小元(对应有理数) | ||
| + | - **类型三**:$A$ 无最大元,$B$ 无最小元(对应无理数) | ||
| + | |||
| + | 例如,对于 $\sqrt{2}$: | ||
| + | - $A = \{r \in \mathbb{Q} : r < 0 \text{ 或 } r^2 < 2\}$ | ||
| + | - $B = \{r \in \mathbb{Q} : r > 0 \text{ 且 } r^2 > 2\}$ | ||
| + | |||
| + | 这个分割就是类型三,定义了无理数 $\sqrt{2}$。 | ||
| + | |||
| + | > 戴德金说:「我们不需要创造新的数,我们只需要承认有理数之间的空缺就是一个数。」 | ||
| + | |||
| + | ==== 1.1.3 实数的完备性 ==== | ||
| + | |||
| + | **实数的基本性质:** | ||
| + | |||
| + | 1. **有序性**:任意两个实数可以比较大小 | ||
| + | |||
| + | 2. **稠密性**:任意两个实数之间存在有理数和无理数 | ||
| + | |||
| + | 3. **完备性**(连续性):实数集没有" | ||
| + | |||
| + | **定理 1.1(确界原理)** | ||
| + | 非空有上界的实数集必有上确界;非空有下界的实数集必有下确界。 | ||
| + | |||
| + | **说明:** 这意味着在实数集 $\mathbb{R}$ 中: | ||
| + | - 只要有上界,就一定存在上确界(最小的上界) | ||
| + | - 只要有下界,就一定存在下确界(最大的下界) | ||
| + | | ||
| + | 这是实数完备性的重要体现,是有理数集不具备的性质。例如,集合 $\{x \in \mathbb{Q} : x^2 < 2\}$ 在有理数集内没有上确界,但在实数集内上确界为 $\sqrt{2}$。 | ||
| + | |||
| + | **定义 1.2(确界)** | ||
| + | 设 $S \subseteq \mathbb{R}$ 非空: | ||
| + | - 若存在 $M \in \mathbb{R}$ 使得对所有 $x \in S$ 有 $x \leq M$,则称 $S$ 有上界,$M$ 为一个上界 | ||
| + | - 上确界 $\sup S$ 是最小的上界,满足: | ||
| + | - 是上界 | ||
| + | - 任何小于它的数都不是上界 | ||
| + | - 若存在 $m \in \mathbb{R}$ 使得对所有 $x \in S$ 有 $x \geq m$,则称 $S$ **有下界**,$m$ 为一个**下界** | ||
| + | - 下确界 $\inf S$ 是最大的下界,满足: | ||
| + | - 是下界 | ||
| + | - 任何大于它的数都不是下界 | ||
| + | |||
| + | **例 1.1** 设 $S = \{x \in \mathbb{Q} : x^2 < 2, x > 0\}$,则 $\sup S = \sqrt{2}$。 | ||
| + | |||
| + | **证明:** 首先 $\sqrt{2}$ 是 $S$ 的上界。对任意 $\varepsilon > 0$,取有理数 $r$ 满足 $\sqrt{2} - \varepsilon < r < \sqrt{2}$,则 $r \in S$ 且 $r > \sqrt{2} - \varepsilon$,故 $\sqrt{2}$ 是最小上界。 | ||
| + | |||
| + | ===== 1.2 数列极限 ===== | ||
| + | |||
| + | ==== 1.2.1 数列极限的定义 ==== | ||
| + | |||
| + | **定义 1.3(数列极限的 ε-N 定义)** | ||
| + | 设 $\{a_n\}$ 是一个数列,$a$ 是一个实数。如果对于任意给定的正数 $\varepsilon > 0$,都存在正整数 $N$,使得当 $n > N$ 时,有 $|a_n - a| < \varepsilon$,则称数列 $\{a_n\}$ **收敛**于 $a$,记作: | ||
| + | $$\lim_{n \to \infty} a_n = a \quad \text{或} \quad a_n \to a (n \to \infty)$$ | ||
| + | |||
| + | **几何解释:** 在数轴上,无论给出多么小的区间 $(a-\varepsilon, | ||
| + | |||
| + | **例 1.2** 证明 $\lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} = 0$ | ||
| + | |||
| + | **证明:** 对任意 $\varepsilon > 0$,取 $N = \left[\frac{1}{\varepsilon}\right] + 1$(其中 $[x]$ 表示不超过 $x$ 的最大整数)。 | ||
| + | |||
| + | 当 $n > N$ 时: | ||
| + | $$\left|\frac{1}{n} - 0\right| = \frac{1}{n} < \frac{1}{N} < \varepsilon$$ | ||
| + | |||
| + | 因此 $\lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} = 0$。 | ||
| + | |||
| + | **例 1.3** 设 $|q| < 1$,证明 $\lim_{n \to \infty} q^n = 0$ | ||
| + | |||
| + | **证明:** 若 $q = 0$,结论显然成立。 | ||
| + | |||
| + | 若 $0 < |q| < 1$,令 $\frac{1}{|q|} = 1 + h$,其中 $h > 0$。 | ||
| + | |||
| + | 由伯努利不等式:$(1+h)^n \geq 1 + nh > nh$ | ||
| + | |||
| + | 因此: | ||
| + | $$|q^n - 0| = |q|^n = \frac{1}{(1+h)^n} < \frac{1}{nh}$$ | ||
| + | |||
| + | 对任意 $\varepsilon > 0$,取 $N = \left[\frac{1}{h\varepsilon}\right] + 1$,则当 $n > N$ 时: | ||
| + | $$|q^n| < \frac{1}{nh} < \varepsilon$$ | ||
| + | |||
| + | 故 $\lim_{n \to \infty} q^n = 0$。 | ||
| + | |||
| + | ==== 1.2.2 数列极限的性质 ==== | ||
| + | |||
| + | **定理 1.2(唯一性)** | ||
| + | 若数列 $\{a_n\}$ 收敛,则其极限唯一。 | ||
| + | |||
| + | **证明:** 假设 $\lim_{n \to \infty} a_n = a$ 且 $\lim_{n \to \infty} a_n = b$,且 $a \neq b$。 | ||
| + | |||
| + | 取 $\varepsilon = \frac{|a-b|}{2} > 0$。 | ||
| + | |||
| + | 存在 $N_1$,当 $n > N_1$ 时 $|a_n - a| < \varepsilon$; | ||
| + | 存在 $N_2$,当 $n > N_2$ 时 $|a_n - b| < \varepsilon$。 | ||
| + | |||
| + | 取 $N = \max\{N_1, N_2\}$,当 $n > N$ 时: | ||
| + | $$|a - b| \leq |a - a_n| + |a_n - b| < 2\varepsilon = |a - b|$$ | ||
| + | |||
| + | 矛盾!故 $a = b$。 | ||
| + | |||
| + | **定理 1.3(有界性)** | ||
| + | 收敛数列必有界。 | ||
| + | |||
| + | **证明:** 设 $\lim_{n \to \infty} a_n = a$。取 $\varepsilon = 1$,存在 $N$,当 $n > N$ 时 $|a_n - a| < 1$。 | ||
| + | |||
| + | **为什么 $|a_n| < |a| + 1$?** | ||
| + | |||
| + | 由绝对值不等式(三角不等式的变形): | ||
| + | $$|a_n| = |(a_n - a) + a| \leq |a_n - a| + |a|$$ | ||
| + | |||
| + | 因为 $|a_n - a| < 1$,所以: | ||
| + | $$|a_n| < 1 + |a|$$ | ||
| + | |||
| + | 因此当 $n > N$ 时:$|a_n| < |a| + 1$ | ||
| + | |||
| + | 令 $M = \max\{|a_1|, | ||
| + | |||
| + | **定理 1.4(保号性)** | ||
| + | 若 $\lim_{n \to \infty} a_n = a > 0$,则存在 $N$,当 $n > N$ 时 $a_n > 0$。 | ||
| + | |||
| + | **证明:** 取 $\varepsilon = \frac{a}{2} > 0$,存在 $N$,当 $n > N$ 时 $|a_n - a| < \frac{a}{2}$。 | ||
| + | |||
| + | 因此 $a_n > a - \frac{a}{2} = \frac{a}{2} > 0$。 | ||
| + | |||
| + | **定理 1.5(夹逼定理)** | ||
| + | 设数列 $\{a_n\}, \{b_n\}, \{c_n\}$ 满足 $a_n \leq b_n \leq c_n$($n$ 充分大时),且 $\lim_{n \to \infty} a_n = \lim_{n \to \infty} c_n = L$,则 $\lim_{n \to \infty} b_n = L$。 | ||
| + | |||
| + | **例 1.4** 求 $\lim_{n \to \infty} \frac{\sin n}{n}$ | ||
| + | |||
| + | **解:** 由于 $|\sin n| \leq 1$,故: | ||
| + | $$-\frac{1}{n} \leq \frac{\sin n}{n} \leq \frac{1}{n}$$ | ||
| + | |||
| + | 而 $\lim_{n \to \infty} \left(-\frac{1}{n}\right) = \lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} = 0$,由夹逼定理: | ||
| + | $$\lim_{n \to \infty} \frac{\sin n}{n} = 0$$ | ||
| + | |||
| + | ==== 1.2.3 极限的四则运算 ==== | ||
| + | |||
| + | **定理 1.6** | ||
| + | 设 $\lim_{n \to \infty} a_n = a$,$\lim_{n \to \infty} b_n = b$,则: | ||
| + | |||
| + | 1. $\lim_{n \to \infty} (a_n \pm b_n) = a \pm b$ | ||
| + | |||
| + | 2. $\lim_{n \to \infty} (a_n \cdot b_n) = a \cdot b$ | ||
| + | |||
| + | 3. 若 $b \neq 0$,则 $\lim_{n \to \infty} \frac{a_n}{b_n} = \frac{a}{b}$ | ||
| + | |||
| + | **例 1.5** 求 $\lim_{n \to \infty} \frac{2n^2 + 3n - 1}{n^2 + 1}$ | ||
| + | |||
| + | **解:** | ||
| + | $$\begin{aligned} | ||
| + | \frac{2n^2 + 3n - 1}{n^2 + 1} &= \frac{2 + \frac{3}{n} - \frac{1}{n^2}}{1 + \frac{1}{n^2}} \\ | ||
| + | &\to \frac{2 + 0 - 0}{1 + 0} = 2 | ||
| + | \end{aligned}$$ | ||
| + | |||
| + | ===== 1.3 函数极限 ===== | ||
| + | |||
| + | ==== 1.3.1 函数极限的 ε-δ 定义 ==== | ||
| + | |||
| + | **定义 1.4(函数在一点的极限)** | ||
| + | 设函数 $f(x)$ 在 $x_0$ 的某去心邻域内有定义,$A$ 是一个实数。如果对于任意 $\varepsilon > 0$,存在 $\delta > 0$,使得当 $0 < |x - x_0| < \delta$ 时,有 $|f(x) - A| < \varepsilon$,则称当 $x$ 趋于 $x_0$ 时 $f(x)$ 的极限为 $A$,记作: | ||
| + | $$\lim_{x \to x_0} f(x) = A$$ | ||
| + | |||
| + | **注:** $0 < |x - x_0|$ 表示 $x \neq x_0$,极限与函数在该点的值无关。 | ||
| + | |||
| + | **例 1.6** 证明 $\lim_{x \to 2} (3x + 1) = 7$ | ||
| + | |||
| + | **证明:** 对任意 $\varepsilon > 0$,要找 $\delta > 0$ 使得当 $0 < |x - 2| < \delta$ 时: | ||
| + | $$|(3x + 1) - 7| = |3x - 6| = 3|x - 2| < \varepsilon$$ | ||
| + | |||
| + | 取 $\delta = \frac{\varepsilon}{3}$,则当 $0 < |x - 2| < \delta$ 时: | ||
| + | $$|(3x + 1) - 7| = 3|x - 2| < 3 \cdot \frac{\varepsilon}{3} = \varepsilon$$ | ||
| + | |||
| + | 故 $\lim_{x \to 2} (3x + 1) = 7$。 | ||
| + | |||
| + | **例 1.7** 证明 $\lim_{x \to 1} \frac{x^2 - 1}{x - 1} = 2$ | ||
| + | |||
| + | **证明:** 当 $x \neq 1$ 时,$\frac{x^2 - 1}{x - 1} = x + 1$。 | ||
| + | |||
| + | 对任意 $\varepsilon > 0$,取 $\delta = \varepsilon$,当 $0 < |x - 1| < \delta$ 时: | ||
| + | $$\left|\frac{x^2 - 1}{x - 1} - 2\right| = |(x + 1) - 2| = |x - 1| < \varepsilon$$ | ||
| + | |||
| + | ==== 1.3.2 单侧极限 ==== | ||
| + | |||
| + | **定义 1.5** | ||
| + | - **右极限**:$\lim_{x \to x_0^+} f(x) = A$,当 $x$ 从右侧趋于 $x_0$ 时的极限 | ||
| + | - **左极限**:$\lim_{x \to x_0^-} f(x) = A$,当 $x$ 从左侧趋于 $x_0$ 时的极限 | ||
| + | |||
| + | **定理 1.7** | ||
| + | $\lim_{x \to x_0} f(x) = A$ 当且仅当 $\lim_{x \to x_0^+} f(x) = \lim_{x \to x_0^-} f(x) = A$。 | ||
| + | |||
| + | **例 1.8** 设 | ||
| + | |||
| + | $f(x) = \begin{cases} x + 1, & x > 0 \\ 0, & x = 0 \\ x - 1, & x < 0 \end{cases}$ | ||
| + | |||
| + | 求 $\lim_{x \to 0} f(x)$。 | ||
| + | |||
| + | **解:** | ||
| + | - $\lim_{x \to 0^+} f(x) = \lim_{x \to 0^+} (x + 1) = 1$ | ||
| + | - $\lim_{x \to 0^-} f(x) = \lim_{x \to 0^-} (x - 1) = -1$ | ||
| + | |||
| + | 因左右极限不相等,故 $\lim_{x \to 0} f(x)$ 不存在。 | ||
| + | |||
| + | ===== 1.4 极限的存在准则 ===== | ||
| + | |||
| + | ==== 1.4.1 单调有界定理 ==== | ||
| + | |||
| + | **定理 1.8(单调有界定理)** | ||
| + | 单调有界数列必有极限。 | ||
| + | - 若 $\{a_n\}$ 单调递增且有上界,则 $\{a_n\}$ 收敛 | ||
| + | - 若 $\{a_n\}$ 单调递减且有下界,则 $\{a_n\}$ 收敛 | ||
| + | |||
| + | **例 1.9** 证明数列 $a_n = \left(1 + \frac{1}{n}\right)^n$ 收敛。 | ||
| + | |||
| + | **证明:** | ||
| + | **(1) 证明有界性:** 由二项式定理: | ||
| + | $$\begin{aligned} | ||
| + | a_n &= \sum_{k=0}^n C_n^k \frac{1}{n^k} = \sum_{k=0}^n \frac{n(n-1)\cdots(n-k+1)}{k! \cdot n^k} \\ | ||
| + | &= \sum_{k=0}^n \frac{1}{k!}\left(1 - \frac{1}{n}\right)\left(1 - \frac{2}{n}\right)\cdots\left(1 - \frac{k-1}{n}\right) \\ | ||
| + | &< \sum_{k=0}^n \frac{1}{k!} < 1 + 1 + \frac{1}{2!} + \frac{1}{3!} + \cdots \\ | ||
| + | &< 1 + 1 + \frac{1}{2} + \frac{1}{4} + \frac{1}{8} + \cdots = 3 | ||
| + | \end{aligned}$$ | ||
| + | |||
| + | 故 $\{a_n\}$ 有上界 3。 | ||
| + | |||
| + | **(2) 证明单调性:** 类似可证 $a_n < a_{n+1}$。 | ||
| + | |||
| + | 因此 $\{a_n\}$ 收敛,其极限定义为自然常数 $e \approx 2.71828...$ | ||
| + | |||
| + | ==== 1.4.2 柯西收敛准则 ==== | ||
| + | |||
| + | **定理 1.9(柯西收敛准则)** | ||
| + | 数列 $\{a_n\}$ 收敛的充分必要条件是:对任意 $\varepsilon > 0$,存在 $N$,当 $m, n > N$ 时,有 $|a_m - a_n| < \varepsilon$。 | ||
| + | |||
| + | 满足此条件的数列称为**柯西列**或**基本列**。 | ||
| + | |||
| + | **例 1.10** 证明调和级数部分和 $H_n = 1 + \frac{1}{2} + \cdots + \frac{1}{n}$ 发散。 | ||
| + | |||
| + | **证明:** 取 $\varepsilon_0 = \frac{1}{2}$,对任意 $N$,取 $n = N + 1$,$m = 2N$: | ||
| + | $$H_m - H_n = \frac{1}{N+1} + \frac{1}{N+2} + \cdots + \frac{1}{2N} > N \cdot \frac{1}{2N} = \frac{1}{2} = \varepsilon_0$$ | ||
| + | |||
| + | 故 $\{H_n\}$ 不是柯西列,从而发散。 | ||
| + | |||
| + | ===== 1.5 典型例题 ===== | ||
| + | |||
| + | **例题 1.1** 求 $\lim_{n \to \infty} \sqrt[n]{n}$ | ||
| + | |||
| + | **解:** 设 $a_n = \sqrt[n]{n} - 1 \geq 0$,则: | ||
| + | $$n = (1 + a_n)^n \geq \frac{n(n-1)}{2} a_n^2$$ | ||
| + | |||
| + | 因此 $a_n^2 \leq \frac{2}{n-1} \to 0$,故 $a_n \to 0$,即 $\sqrt[n]{n} \to 1$。 | ||
| + | |||
| + | **例题 1.2** 设 $a_1 = \sqrt{2}$,$a_{n+1} = \sqrt{2 + a_n}$,求 $\lim_{n \to \infty} a_n$。 | ||
| + | |||
| + | **解:** 先证单调有界: | ||
| + | - $a_1 = \sqrt{2} < 2$,归纳可证 $a_n < 2$(有上界) | ||
| + | - $a_2 = \sqrt{2 + \sqrt{2}} > \sqrt{2} = a_1$,归纳可证 $a_{n+1} > a_n$(单调增) | ||
| + | |||
| + | 故 $\{a_n\}$ 收敛。设极限为 $L$,则 $L = \sqrt{2 + L}$,解得 $L = 2$。 | ||
| + | |||
| + | **例题 1.3** 证明:若 $\lim_{n \to \infty} a_n = a$,则 $\lim_{n \to \infty} \frac{a_1 + a_2 + \cdots + a_n}{n} = a$(算术平均收敛)。 | ||
| + | |||
| + | **证明:** 对任意 $\varepsilon > 0$,存在 $N_1$,当 $n > N_1$ 时 $|a_n - a| < \frac{\varepsilon}{2}$。 | ||
| + | |||
| + | $$\left|\frac{1}{n}\sum_{k=1}^n a_k - a\right| \leq \frac{1}{n}\sum_{k=1}^{N_1}|a_k - a| + \frac{1}{n}\sum_{k=N_1+1}^n|a_k - a|$$ | ||
| + | |||
| + | 第一项当 $n$ 充分大时可小于 $\frac{\varepsilon}{2}$,第二项 $< \frac{n-N_1}{n} \cdot \frac{\varepsilon}{2} < \frac{\varepsilon}{2}$。 | ||
| + | |||
| + | 故极限为 $a$。 | ||
| + | |||
| + | ===== 1.6 习题 ===== | ||
| + | |||
| + | **基础题** | ||
| + | 1. 用 ε-N 定义证明: | ||
| + | |||
| + | (a) $\lim_{n \to \infty} \frac{n+1}{2n-1} = \frac{1}{2}$ | ||
| + | |||
| + | (b) $\lim_{n \to \infty} \frac{\cos n}{n} = 0$ | ||
| + | |||
| + | 2. 计算下列极限: | ||
| + | |||
| + | (a) $\lim_{n \to \infty} \frac{3n^3 + 2n - 1}{n^3 - n^2 + 5}$ | ||
| + | |||
| + | (b) $\lim_{n \to \infty} \left(\sqrt{n^2 + n} - n\right)$ | ||
| + | |||
| + | **提高题** | ||
| + | 3. 设 $a_n = \frac{1}{1 \cdot 2} + \frac{1}{2 \cdot 3} + \cdots + \frac{1}{n(n+1)}$,求 $\lim_{n \to \infty} a_n$。 | ||
| + | |||
| + | 4. 证明:若 $\{a_n\}$ 满足 $|a_{n+1} - a_n| \leq \frac{1}{2^n}$,则 $\{a_n\}$ 收敛。 | ||
| + | |||
| + | **挑战题** | ||
| + | 5. 设 $a_1 > 0$,$a_{n+1} = \frac{1}{2}\left(a_n + \frac{c}{a_n}\right)$($c > 0$),证明 $\{a_n\}$ 收敛并求极限。 | ||
| + | |||
| + | 6. 证明:$e = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{1}{n!}$(提示:利用 $a_n = \left(1 + \frac{1}{n}\right)^n$ 的展开式)。 | ||
| + | |||
| + | |||